Kopegim.Gen.TR

Kalça Displazisi (KD) - Vet Hek Mustafa Aktaş

Mustafa Aktaş, İ.Ü. Veteriner Fakültesi, Cerrahi Anabilim Dalında öğretim görevlisi. 1963 İzmir doğumlu. İlk ve orta öğretimini Fransa'da tamamladı. Saint Benoit Fransız Lisesi'nden sonra 1987 yılında İstanbul Üniversitesi veteriner hekimliği fakültesinden mezun oldu. Doktorasını Ecole Polytechnique de Toulouse, Toulouse-Fransa'da yaptı.

Kalça Displazisi(KD): neler değişti?
Bugün için, hasta sahipleri genellikle bu hastalık hakkında yaklaşık olarak bir fikre sahiptirler. Ancak ne yapacakları konusunda birçok soru işaretleri taşımaktadırlar. Bu yazımda Penn-Hip radyografisi ile tanıya gitme konusunda kısa bilgiler sunup, erken safhada (hayvanımız 3-4 aylık iken) bu hastalık nasıl teşhis edilir konusunda aydınlatıcı bilgiler vermeyi amaçlıyorum.

Kalçanın sağlık durumunun kontrol edilebilmesinde yeni röntgen teknolojisinin kullanımı

GiriÅŸ:
1930’lu ilk kalça displazisi tanımlandığında, bu durumun ender rastlanan hastalıklardan olacağı sanılıyordu. Günümüzde ise durum tamamen farklı bir görünüm aldı ve Kalça displazisi özellikle büyük ırk köpeklerin (aslında daha az da olsa orta boy köpek ırklarında da rastlanmaktadır) çok sık karşılaşılan genetik bir eklem problemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Yurt dışında, köpek üreticileri ve OFA (Orthopedic Foundation for Animals) diye adlandırılan, hayvanların ortopedik problemleri ile ilgilenen kurumların yıllardır ortaklaÅŸa yürüttükleri ciddi ve kapsamlı çalışmalara raÄŸmen bu hastalık özellikle Akita Ino, Alman çoban köpeÄŸi, Labrador Retrievers, Golden Retrievers ve Rottweiler gibi köpek ırklarında kesinlikle ortadan kaldırılamamıştır.
KD’nin tanısı ırk özelliÄŸi, anamnez (hastalığın oluÅŸum hikayesi), fiziksel muayene bulguları ve kalça bölgesindeki radyolojik bulguları ışığında konulmaktadır. Standart röntgen çekimleri sonrasında, kalça eklemlerinin genel yapısı gözlenir ve dejeneratif eklem hastalığı veya osteoartritis (OA) olarak adlandırılan eklem bozukluÄŸunun bulguları tespit edilir.

30 yılı aşkın bir süredir, bu radyografik görüntülerle kalça probleminin sübjektif değerlendirilmesi yapılmaktadır. Bu değerlendirme; kalça eklemin çok iyi, iyi veya orta düzeyde olduğunu tespit etmek için kullanılmıştır. Bu bilgilerin ışığında kalçanın ileride OA geliştirip geliştirmeyeceği saptanmaya çalışılırdı. Ancak son yıllarda görüldü ki; bu yöntemlerle hastalık erken evrede teşhis edilemiyor ve geç dönemlerde tanımlandıktan sonra tedavi seçenekleri azalıyordu.
Köpek üretim çiftlikleri bu durumda ellerindeki en saÄŸlıklı köpeÄŸi tutabilmek için büyük uÄŸraşılar verdiler, ancak yöntemin yetersiz kalışı nedeniyle kalça displazisini tamamen ortadan kaldıramadılar. Bugün için OFA’nın yöntemleri kullanıldığında halen % 20-25 lik kalça displazili köpeÄŸin sahiplendirilmesi gerçekleÅŸmektedir. Açıkçası daha güvenilir bir tanı yöntemine ihtiyaç duyulmaktaydı.

Yeni bir test:
1983 yılında, Pennsylvania Ãœniversitesi Veteriner Fakültesi Ortopedi bölümü cerrahlarından Dr. Gail Smith, kalça displazisinin erken teÅŸhisi üzerine çalışmalarını baÅŸlatır. Bu çalışmalar esnasında, OA’nın primer nedeni olan eklem gevÅŸekliÄŸini ölçmeye yarayan PennHip yöntemini geliÅŸtirir. PennHip yönteminde kullanılan distraksyon indeksi (DÄ°) hayvanın pasif haldeyken kalça gevÅŸekliÄŸini ölçmeye yarar, yani hayvan tamamen rahatlamış iken kalça ekleminin gevÅŸeklik derecesini belirlemeyi amaçlar (genel anesteziye bu yüzden gereksinim duyulur). SaÄŸlıklı sayabileceÄŸimiz ve KD geliÅŸiminin en az risk teÅŸkil eden hayvanlar grubuna dahil edilen köpeklerde DÄ° deÄŸeri 0.3 olarak saptanmıştır. Riskli olarak kabul edilen yani kalça displazisi oluÅŸabilme olasılığı yüksek hayvanlarda DI deÄŸeri 0.7 veya daha yukarı deÄŸerler olarak saptanmıştır.

PennHip x-ray metodu şu sebeplerden dolayı tektir:
1- Çok iyi araştırılmış ve objektif bir değerlendirme metodu olup, katı bilimsel protokoller çerçevesinde değerlendirilip, yalnızca bilimsel içeriği yoğun veteriner dergilerde yer almıştır.

2- Distraksyon indeksi hassas ölçümler ve matematik hesaplamalar sonrasında ortaya çıkmaktadır. Dr. Smith ve meslektaÅŸları bu tekniÄŸin OFA’nın sübjektif deÄŸerlendirme kriterlerinden daha üstün olduÄŸunu savunuyor ve kanıtlıyor.

3- Bu yöntemi kullanmak isteyen veteriner hekimler teknik açıdan eğitime tabii tutulurlar ve ancak o zaman bu yöntemi kullanabilme izni alabilirler. Bu olay standardizasyonu getirmektedir ve değerlendirmelerin daha sağlıklı yapılabilmesini sağlamaktadır.

4- Bu test hayvanlar henüz 3-4 aylık iken displazik olma olasılıklarını saptamayı saÄŸlıyor (diÄŸer yöntemlerle ancak 6 aydan sonra o da şüpheli) ve böylece son yıllarda geliÅŸtirilen JPS’e (juvenile pubic symphisiodesis) imkan tanımaktadır. Bu operatif yöntem hayvanınız 3 ile 5 aylık iken gerçekleÅŸtirilebiliyor ve geleceÄŸe, ufak bir müdahale ile, daha umutlu bakmasını saÄŸlıyor.

PennHip ve OFA teknikleri arsında karşılaştırma
OFA x-ray çekim yöntemleri her veteriner hekim tarafından gerçekleÅŸtirilebilmektedir. Herhangi bir anesteziye veya bazen de sakinleÅŸtiriciye bile ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu görüntüler incelenmekte (yurt dışında bu olay 3 radyolog tarafından deÄŸerlendirilir ve OFA‘ya rapor sunulur) ve rapor sonucunda hayvanın ileri, orta ve hafif displazili veya iyi, çok iyi olduÄŸu tanısı konur. Bazen de şüpheli kalınırsa 6 sonra kontrol filmi istemiyle tekrar çağırılır. Bu raporlarda genellikle 2 yaÅŸ veya daha üstü köpekler deÄŸerlendirilir. Genç veya daha genç hayvanlar incelenmesi amacıyla OFA çalışmalarını yürütmektedir.
Son araştırmalarda, OFA yöntemleri ile çekim yapan radyologlar arasında çok büyük farklılıklar gözlenmiştir, hatta bir radyolog aynı hayvan üzerinde kendi çektiği röntgene farklı değerlendirmeler getirebilmektedir. Bu olaylar tabii ki bu değerlendirme yönteminin kişiden kişiye değişebileceğini göstermiştir. Bir diğer husus ise, bu yöntemle çekimler sırasında femur başının asetabulumun daha içine sokulduğu saptanmıştır. Bu olay sonrasında bazı displazi vakalarının maskelediği saptanmıştır.

PennHip’te tüm x-ray’ler anestezi altına alınmalıdır ve maksimum kas gevÅŸemesi saÄŸlanmalıdır. Bu çok önemli bir husustur, çünkü çekim sırasında eklem gevÅŸekliÄŸini tespit etmemize yarayan distraktör denen pozisyonlama kalıbı kullanılmaktadır. Bu kalıpta ancak tam gevÅŸemede net ölçümler almamızı saÄŸlamaktadır.

PennHip metodunun geçerliliğini ve güvenirliliğini korumak amacıyla araştırmalar halen sürdürülmektedir. Tüm radyografiler yeniden değerlendirmeye tabidirler. Böylece bilgilerde oynamalar, hileler veya hatalar önlenmektedir ve yalnızca en doğru ve gerçekçi olanları hasta sahibine sunulmaktadır.
PennHip değerlendirme raporları bu şekilde değerlendirilir ve aynı ırka mensup köpeklerdeki değerler sürekli kontrol edilip o ırka özgü DI sonuçları yayınlanmaktadır.

OFA (Orthopedic Foundation for Animals) kalça değerlendirmesi